Sebze Bahçesi Gübreleme Rehberi: Taban Gübresinden Hasada

Sebzede Gübrelemenin Altın Kuralı: Önce Toprak

Sebze, süs bitkisinden farklı olarak birkaç ayda tohumdan hasada koşan bir sprinterdır ve bu tempo yüksek besin ister. Ama sık yapılan hata, işin tamamını sezon içi gübrelemeye yıkmaktır. Verimli bir sebze bahçesinin sırrı, dikimden önce hazırlanan taban gübresindedir; sezon içi beslemeler bunun üzerine yapılan ince ayarlardır. Tabanı boş bir toprağı sezon ortasında torba torba gübreyle kurtarmaya çalışmak, hem pahalı hem verimsizdir.

Taban hazırlığının bel kemiği organik maddedir. Sonbaharda ya da en geç dikimden 3-4 hafta önce, metrekareye 8-10 kg yanmış hayvan gübresi serilir ve 20 cm derinliğe karıştırılır. Buna ek olarak metrekareye 60-80 gram dengeli kompoze (15-15-15 gibi) ya da fosforu yüksek bir taban gübresi (DAP tarzı) karıştırılması, fideye ilk haftalarda gereken fosforu kök bölgesine yerleştirir. Fide çukurlarına birer avuç solucan gübresi eklemek de bizim yıllardır önerdiğimiz, tutma oranını görünür şekilde artıran bir dokunuştur.

Ankara çevresinde bahçe kuranlar için bir uyarı: bölge toprakları çoğunlukla kireçli ve alkalidir, organik maddesi düşüktür. Bu koşulda organik madde takviyesi seçenek değil zorunluluktur; ayrıca demir-çinko gibi mikro elementlerin kitlenmesine karşı ilk yıllarda mikro element içeren (+TE) ürünler tercih edilmelidir.

Sebzeler Aynı Sofradan Yemez: Üç Grup

Sebzeleri besleme iştahına göre üçe ayırmak işi çok kolaylaştırır. Obur grup: domates, biber, patlıcan, kabak, salatalık, lahana, mısır. Bunlar hem taban gübresini hem düzenli üst beslemeyi ister. Orta grup: marul, ıspanak, pazı, pancar, havuç; taban gübresi güçlüyse sezon içinde bir-iki hafif takviye yeter. Kanaatkar grup: fasulye, bezelye, bakla gibi baklagiller; havadan azot bağladıkları için azotlu gübreden neredeyse hiç hoşlanmazlar, fazlası yaprak yapıp bakla bağlamamalarına yol açar.

Kök sebzelerde (havuç, turp, pancar) ayrı bir incelik vardır: taze gübre ve yüksek azot, çatallı ve kıllı kök yapar. Bu yataklara organik madde bir önceki sezondan verilmeli, sezon içinde ise potasyum ağırlıklı hafif besleme yapılmalıdır. Yapraklı sebzelerde ise tersine azot ön plandadır; marulun gevrekliği ve ıspanağın koyu yeşili doğrudan azot beslenmesiyle ilgilidir.

Bu gruplamayı bilmek, aynı bahçede herkese aynı gübreyi atma hatasından kurtarır. Tek torbayla bütün bahçeyi beslemeye çalışmak, kimini aç bırakıp kimini şımartmak demektir.

Domates, Biber, Patlıcan: Meyveli Sebzelerin Programı

Bu üçlünün besleme programı üç evreye ayrılır. Dikimden çiçeklenmeye kadar (ilk 3-4 hafta) fide köklenmeye odaklanır; taban gübresi yeterliyse ek besleme gerekmez, zayıf fidelerde haftada bir seyreltik sıvı solucan gübresi iyi bir destektir. Bu evrede azotu yüklemeyin; erken azot, çiçeği geciktirir.

İlk çiçek salkımları göründüğünde üst gübreleme başlar. Bitki başına 10-15 gram dengeli veya potasyumu yüksek kompoze (12-12-17 gibi), gövdeden bir karış uzağa halka şeklinde verilip çapalanır ve sulanır; bu uygulama 3-4 hafta arayla hasat sonuna dek sürer. Meyve tutumundan itibaren potasyumun önemi artar: meyvenin iriliği, rengi ve tadı büyük ölçüde potasyuma bağlıdır. Damla sulaması olanlar suda eriyen gübrelerle aynı işi daha küçük ve sık dozlarla yapabilir.

Domateste yaygın bir sorun olan çiçek burnu çürüklüğü (meyvenin altındaki siyah çökük leke) hastalık değil, kalsiyum alım sorunudur ve çoğu zaman düzensiz sulamadan kaynaklanır. Çözüm ilaç değil; düzenli su, malçlama ve gerekirse kalsiyumlu yaprak beslemesidir. Bu tabloyu her yaz onlarca müşteride görürüz ve neredeyse hepsi sulama düzeniyle çözülür.

Salatalık, Kabak ve Yapraklı Sebzeler

Salatalık ve kabak hızlı büyür, bol su ve dengeli besin ister. Dikimden 3 hafta sonra başlayıp 2-3 hafta arayla bitki başına 10 gram dengeli kompoze veya karık boyunca metrekareye 20-25 gram uygulama yapılır. Bu bitkilerin kökleri yüzeye yakındır; çapayı derin vurmak kökleri kesip bitkiyi bir hafta geriletir, gübreyi yüzeysel karıştırmak yeterlidir. Sararan iri yapraklar ve küçük kalan meyveler, ya susuzluğun ya potasyum eksikliğinin işaretidir.

Yapraklı sebzelerde (marul, ıspanak, roka, maydanoz) program kısadır çünkü sezonları kısadır. Taban gübreli toprakta çoğu zaman tek takviye yeter: dikimden 2-3 hafta sonra metrekareye 15-20 gram amonyum sülfat veya seyreltik sıvı organik gübre. Hasada son 3 haftada azotlu beslemeyi kesin; geç azot, yaprakta nitrat birikimine yol açar ve bu, özellikle ıspanakta istemeyeceğiniz bir durumdur.

Soğan ve sarımsakta baş bağlama döneminde azot kesilir, potasyum öne çıkar; aksi halde bol yeşillikli ama küçük başlı ürün alırsınız. Görüyorsunuz, kural hep aynı mantıkla işliyor: yaprak istiyorsanız azot, kök ve meyve istiyorsanız fosfor-potasyum.

Organik Ağırlıklı Beslemek İsteyenlere Program

Sebzesini tamamen ya da ağırlıklı organik beslemek isteyenler için işleyen bir şablon şudur: sonbaharda metrekareye 10-12 kg yanmış gübre; dikimde fide çukuruna 50 gram solucan gübresi; sezon içinde 15-20 günde bir sıvı solucan gübresi veya kompost çayı; meyve tutumundan sonra 3-4 haftada bir bitki diplerine 100-150 gram vermikompost çapalaması. Bu programla domates-biberde kimyasal programa çok yakın verim alınır; aradaki farkı emek ve materyal miktarı kapatır.

Organik programın püf noktası öngörüdür: organik besin yavaş çözündüğü için ihtiyaç doğmadan önce vermek gerekir. Bitkide sararma görüp o gün organik gübre atmak treni kaçırmak demektir; belirti gördüğünüzde hızlı düzeltme için seyreltik sıvı beslemeler kullanılır, program ise takvimle yürütülür.

Hangi yolu seçerseniz seçin, kayıt tutun. Hangi yatağa ne ektiğinizi ve ne verdiğinizi bir deftere işlemek, hem münavebe (ekim nöbeti) için hem gelecek yılın gübre planı için paha biçilmez veridir. İkinci yıldan itibaren kendi bahçenizin gerçek ihtiyacını tablolardan değil, kendi defterinizden okumaya başlarsınız.

Bahçenizi kurarken ihtiyacınız olan yanmış hayvan gübresi, solucan gübresi ve harç toprağı için Ankara içi teslimat yapıyoruz. Miktar hesabında yardım isterseniz 0532 327 44 42 numarasından bize ulaşın; kaç metrekare için ne gerektiğini iki dakikada birlikte çıkarırız.