Kompost Nedir? Toprak İyileştirmede Kullanımı ve Doğru Dozlar
Kompost Nedir, Nasıl Oluşur?
Kompost, bitkisel ve hayvansal organik atıkların mikroorganizmalar tarafından kontrollü koşullarda ayrıştırılmasıyla elde edilen, koyu renkli ve toprak kokulu bir toprak düzenleyicidir. Mutfaktaki sebze artıklarından bahçedeki budama dallarına kadar her organik malzeme, doğru karbon-azot dengesi kurulduğunda 3-12 ay içinde komposta dönüşür. Doğada bu süreç orman tabanında kendiliğinden işler; kompost yapmak, aynı süreci hızlandırılmış ve derli toplu biçimde taklit etmektir.
Sürecin motoru mikroorganizmalardır ve iyi kurulmuş bir kompost yığını kendi kendine ısınır: ilk haftalarda yığın içi sıcaklık 55-65 dereceye çıkar. Bu sıcak faz kritiktir çünkü yabancı ot tohumlarını ve hastalık etmenlerini öldürür. Sıcak fazın ardından yığın yavaş yavaş soğur, solucanlar ve mantarlar devreye girer ve malzeme aylar içinde kararlı, humusça zengin son ürüne olgunlaşır.
Denge meselesi basittir: karbonca zengin kahverengi malzeme (kuru yaprak, saman, dal kırpıntısı) ile azotça zengin yeşil malzeme (çim kırpıntısı, sebze artığı, taze yaprak) hacmen kabaca 2-3 birim kahverengiye 1 birim yeşil olacak şekilde katmanlanır. Yığın sıkılmış sünger nemliliğinde tutulur ve iki-üç haftada bir karıştırılarak havalandırılır. Ankara'nın kurak yazında yığının üstünü örtmek ve ara ara sulamak süreci aksatmamanın anahtarıdır.
Olgun Kompost Nasıl Anlaşılır?
Olgunlaşmamış kompost bahçeye fayda yerine zarar verir: ayrışması sürerken topraktaki azotu kendine çeker ve bitkiler azot açlığına düşer, ayrıca köke temas ettiğinde yanma yapabilecek ara bileşikler içerir. Bu yüzden uygulamadan önce olgunluğu doğrulamak şarttır ve bunun için laboratuvara gerek yoktur.
Üç duyusal test yeterlidir. Görünüm: olgun kompost koyu kahve-siyah renktedir ve içine attığınız malzemeler artık seçilemez; hala yaprak damarı, kabuk parçası tanıyorsanız süre dolmamıştır. Koku: olgun kompost yağmur sonrası orman toprağı gibi kokar; amonyak, ekşime veya çürük kokusu ayrışmanın bitmediğini gösterir. Sıcaklık: yığını karıştırdıktan sonra içi artık ısınmıyorsa mikrobiyal faaliyet tamamlanmış demektir.
Şüphedeyseniz tere testi yapın: bir kaba kompost koyup tere veya maş fasulyesi tohumu ekin, aynı tohumu saksı toprağına da ekip karşılaştırın. Komposttaki tohumların en az yüzde 80'i çimlenip fideler normal gelişiyorsa malzeme kullanıma hazırdır. Bu basit biyolojik test, satın aldığınız hazır kompostun kalitesini kontrol etmek için de birebirdir.
Toprak İyileştirmede Uygulama Dozları
Genel toprak iyileştirmede standart doz, metrekareye 10-15 kilogram, yani yaklaşık 1-1.5 santimetre kalınlığında kompost serip 15-20 santimetre derinliğe karıştırmaktır. Ankara'nın organik maddece fakir (yüzde 1-2) killi topraklarında bu dozu ilk yıl 15-20 kilograma çıkarmak, sonraki yıllarda 5-8 kilogramlık bakım dozlarına inmek en verimli programdır. Kompostun etkisi kimyasal gübre gibi haftalar değil yıllar ölçeğindedir; düzenlilik tek seferlik yüklemeden daha değerlidir.
Kullanım yerine göre dozlar değişir: sebze tarhında her ekim öncesi metrekareye 8-10 kilogram; çim kurulumunda toprağa metrekare başına 10 kilogram karıştırma, kurulu çimde ise ilkbaharda 0.5-1 santimetrelik elenmiş kompostla üstten besleme; fidan dikiminde çukurdan çıkan toprağın hacmen dörtte biri kadar kompost katma. Saksı harcında kompost oranı hacmen yüzde 20-30'u geçmemelidir; saf kompost saksıda tuzluluk ve aşırı besin sorunu yaratır.
Zamanlama olarak Ankara'da iki pencere öne çıkar: mart-nisan ve eylül-ekim. Sonbahar uygulaması özellikle kıymetlidir çünkü kompost kış boyunca toprakla bütünleşir ve ilkbaharda bitkiler hazır bir besin ortamına uyanır. Karlı veya donmuş zemine uygulama yapmayın; besinler toprağa işlemeden yüzey akışıyla kaybolur.
Kompost ile Yanmış Gübre Arasındaki Fark
İkisi sıkça karıştırılır çünkü ikisi de koyu renkli, ikisi de organik, ikisi de toprağa aynı yöntemle uygulanır. Temel fark hammadde ve içeriktedir: kompost ağırlıkla bitkisel atıklardan gelir ve besin değeri görece mütevazıdır (yaklaşık yüzde 1-1.5 azot); yanmış hayvan gübresi ise büyükbaş veya küçükbaş dışkısının fermente edilmiş halidir ve hem azot hem mikroorganizma yükü daha yüksektir. Kaba bir benzetmeyle kompost toprağın yapısını onaran uzun vadeli mimar, yanmış gübre ise besin deposunu dolduran güçlü bir takviyedir.
Kullanım tercihini ihtiyaç belirler. Toprağınız sıkışmış, killi ve cansızsa yapıyı düzeltmek için kompost mükemmeldir. Bitkileriniz besin istiyor, yapraklar soluk ve gelişme yavaşsa yanmış hayvan gübresi daha hızlı sonuç verir. Küçükbaş gübresi büyükbaşa göre besin bakımından daha yoğundur ve dozu buna göre azaltılır.
En iyi sonuç çoğu zaman kombinasyondan çıkar: metrekareye 8-10 kilogram kompost artı 5-7 kilogram yanmış hayvan gübresi, hem bünyeyi hem beslenmeyi tek seferde çözer. Çankaya ve Yenimahalle'deki bahçe yenileme işlerimizde standart reçetemiz budur ve killi Ankara toprağında iki sezonda gözle görülür dönüşüm sağlar.
Evde Kompost mu, Hazır Ürün mü?
Evde kendi kompostunuzu üretmek hem atıklarınızı değerlendirir hem de bütçenizi korur; 1 metreküplük bir kompost kutusu, ortalama bir ailenin yıllık organik mutfak ve bahçe atığını rahatça işler. Ancak sabır ister: Ankara'nın soğuk kışında ayrışma neredeyse durur ve ilk hasat çoğu zaman 8-12 ayı bulur. Yığını güneş alan bir köşeye kurmak ve kışın koyu renkli örtüyle sarmak süreci hızlandırır.
Sorun şudur ki evde üretim, ciddi bir bahçenin ihtiyacını karşılamaz. 200 metrekarelik bir bahçenin ilk yıl iyileştirmesi 3-4 ton organik malzeme ister; ev kompostu bunun ancak yüzde 5-10'unu sağlar. Bu noktada elenmiş, olgunlaştırılmış hazır kompost ve yanmış gübre devreye girer; kamyonla veya çuvallı olarak tedarik edilir ve kalitesi standarttır.
Bahçenizin metrekaresini söyleyin, ihtiyacınız olan kompost ve gübre miktarını ton ve metreküp cinsinden birlikte çıkaralım; Keçiören'den Gölbaşı'na Ankara'nın her noktasına teslimat yapıyoruz. Detaylar ve güncel fiyat bilgisi için bize 0532 327 44 42 numaradan ulaşmanız yeterli.