Kış Sebzeleri Yetiştirme: Ankara'da Soğuğa Dayanıklı Türler ve Ekim Takvimi
Kışın Bahçe Boş Kalmak Zorunda Değil
Çoğu hobi bahçıvanı ekim ayında son domatesi topladıktan sonra parselin kapısını kilitleyip baharı bekler. Oysa doğru türlerle ve birkaç basit koruma önlemiyle Ankara'nın sert kışında bile bahçeden taze yeşillik almak mümkündür. Ispanak, bazı marul çeşitleri, roka, sarımsak ve soğan; -6 ila -10 dereceye kadar dayanabilen, hatta hafif donla tadı tatlanan türlerdir.
İşin sırrı, kış sebzeciliğinin aslında sonbahar sebzeciliği olduğunu kavramaktır. Bitkiler asıl büyümelerini eylül-kasım arasındaki ılık dönemde yapar; kış aylarında büyüme neredeyse durur ve bahçeniz bir çeşit canlı buzdolabına dönüşür. Yani kasımda 15 santimetre boya ulaşmış bir ıspanak, aralıktan marta kadar yaprak yaprak hasat edilebilir. Geç ekilen bitki ise kışa küçük girer ve ilkbahara kadar öylece bekler.
Ankara'nın avantajı, kış güneşinin bol olmasıdır; karasal iklimde kapalı ve yağışlı gün sayısı kıyı bölgelerinden azdır. Dezavantaj ise gece donlarının sertliğidir: Aralık-şubat arasında -10 derecenin altına inen geceler olağandır. Bu yüzden tür seçimi kadar don koruması da bu işin yarısıdır.
Ispanak: Kışın Şampiyonu
Ispanak, soğuğa dayanıklılıkta rakipsizdir; yerleşmiş bitkiler -9, -10 dereceye kadar korumasız dayanır, basit bir tünel altında -15 dereceyi bile atlatır. Ankara'da kışlık ıspanak için ideal ekim penceresi 25 Ağustos - 20 Eylül arasıdır. Bu tarihlerde ekilen ıspanak, kasım başında hasat boyuna ulaşır ve kış boyunca dış yapraklardan toplanarak marta kadar verir.
Ekimi doğrudan tohumla yapın: sıra arası 20-25 santimetre, sıra üzeri 5-8 santimetre, ekim derinliği 1,5-2 santimetre. Metrekareye 4-5 gram tohum yeterlidir. Ispanak azotu sever; ekim öncesi metrekareye 4-5 kilogram iyi yanmış hayvan gübresi karıştırılmış toprakta yapraklar belirgin şekilde daha iri ve koyu olur.
Hasatta bitkiyi kökten sökmek yerine dış yaprakları koparıp ortadaki büyüme noktasını bırakırsanız aynı bitkiden kış boyunca 3-4 kez hasat alırsınız. Şubat sonunda havalar ısınmaya başladığında ıspanak hızla tohuma kalkar; mart ortasına kadar kalan her şeyi toplayıp tarhı bahar ekimine hazırlamak en verimli akıştır.
Marul ve Kış Yeşillikleri
Her marul kışa dayanmaz; kıvırcık yazlık çeşitler ilk sert donda erir. Kış için yağlı yaprak (4 mevsim) tipi marullar, kışlık yerli çeşitler ve roka, tere, nane ruhu taşıyan hardal yeşillikleri seçilmelidir. Bu grup, korumasız -5, -6 dereceye; alçak tünel altında -10, -12 dereceye kadar dayanır. Ankara'da kışlık marul fidesi dikimi için en uygun aralık 1-25 Eylül'dür; ekimden değil fideden başlamak kışa güçlü girmeyi garantiler.
Dikim aralığı 25x25 santimetre idealdir; kış bitkileri yazın olduğundan daha yavaş büyüdüğü için sık dikim havasızlık ve mantar sorunu yaratır. Sulamayı kasımdan itibaren ciddi biçimde azaltın: kışın toprak zaten yavaş kurur ve ıslak toprak + don kombinasyonu kök boğazı çürüklüğünün baş nedenidir. Aralık-şubat arasında çoğu hafta hiç sulama gerekmez; toprağın 3-4 santimetre altı kuruysa ve önümüzdeki gece don yoksa öğle saatinde az miktarda su verilir.
Roka ve tere, kışın en hızlı sonuç veren yeşilliklerdir: eylül ekiminden 35-45 gün sonra makasla biçilmeye başlanır ve biçtikçe yeniden sürer. Balkonda 15-20 santimetre derinliğinde bir kasada bile aynı takvimle yetişirler; toprak olarak yüzde 70 elenmiş bitki toprağı ve yüzde 30 torf karışımı mükemmel sonuç verir.
Sarımsak ve Soğan: Ek, Unut, Baharda Hasat Et
Sarımsak, kış bahçesinin en zahmetsiz bitkisidir ve Ankara'da mutlaka sonbaharda dikilmelidir: ideal pencere 10 Ekim - 15 Kasım arasıdır. Dişler kışa girmeden 8-10 santimetrelik kök atar, kışın -15 derecede bile toprak altında güvenle bekler, hatta baş bağlaması için 6-8 haftalık soğuklanma ister; yani Ankara kışı sarımsak için sorun değil, gerekliliktir. İri ve sağlıklı dişleri sivri ucu yukarı gelecek şekilde 5-6 santimetre derinliğe, 10x25 santimetre aralıkla dikin.
Soğanda iki yol vardır: ekim-kasımda dikilen kışlık arpacık (kıska) veya şubat sonu-mart başında dikilen ilkbahar arpacığı. Kışlık dikim, hasadı 3-4 hafta öne çeker ve haziran ortasında baş soğan verir. Arpacıkları 3-4 santimetre derinliğe, 8x20 santimetre aralıkla dikin. Hem sarımsak hem soğan iyi drenajlı toprak ister; su tutan ağır killi tarhlarda dikim sırtları 10-15 santimetre yükseltmek çürümeyi önler.
Her ikisi de taze gübreden nefret eder ama eski gübreyle beslenmiş toprağı sever. En doğru uygulama, dikimden 3-4 hafta önce metrekareye 3-4 kilogram iyi yanmış gübre veya 1-2 kilogram solucan gübresi karıştırmaktır. İlkbaharda yapraklar sararmaya başlarsa hafif bir organik gübre takviyesi baş irileşmesini destekler.
Don Koruması: Tünel ve Malç Nasıl Kullanılır?
Alçak tünel, kış sebzeciliğinin en değerli aracıdır. 6-8 milimetrelik esnek borular veya galvaniz tel kemerler 60-70 santimetre aralıkla toprağa saplanır, üzerine don kırkım örtüsü veya delikli sera naylonu gerilir ve kenarlar toprakla veya taşla bastırılır. 40-50 santimetre yüksekliğindeki bu basit yapı, iç sıcaklığı gece 3-5 derece yukarıda tutar ve bitkileri kuru, dondurucu rüzgardan korur; Ankara kışında rüzgar, kuru soğuktan daha çok yaprak yakar.
Malç ise toprağın termostatı gibidir. Bitkilerin çevresine serilen 5-8 santimetre kalınlığında saman, kuru yaprak veya çam kabuğu tabakası, toprak sıcaklığındaki ani inip çıkmaları yumuşatır ve kök bölgesini korur. Sarımsak ve soğan tarhlarında kasım sonunda serilen 5 santimetrelik saman malç, dişlerin dondan zarar görme riskini neredeyse sıfıra indirir. Mart başında malçı hafifçe aralayarak toprağın ısınmasına izin verin.
Kar yağışını düşman değil dost bilin: 10 santimetrelik kar örtüsü mükemmel bir yalıtkandır ve altındaki bitkileri -15 derecelik hava sıcaklığından korur. Asıl tehlikeli olan karsız ve rüzgarlı sert donlardır; hava tahminlerinde böyle bir dönem görünüyorsa tünellerin kenarlarının iyice kapalı olduğunu kontrol edin.
Aydan Aya Kış Hasat Takvimi
Takvimi netleştirelim. Eylül: yazdan kalan son hasatlar sürerken ıspanak ve roka ekimi, marul fidesi dikimi yapılır. Ekim: roka ve tere ilk biçime gelir, sarımsak ve kışlık soğan dikilir. Kasım: ıspanak ve marul hasadı başlar, tüneller kapatılır, malç serilir. Aralık-Şubat: haftada bir uğrayıp tünel altından ıspanak, marul dış yaprağı ve roka toplanır. Mart: son kış hasatlarıyla birlikte tarhlar bahara devredilir. Nisan sonu-Haziran: yeşil sarımsak ve taze soğan, ardından haziranda kuru baş hasadı.
Bu takvimin çalışması için sonbahar toprak hazırlığı şarttır: ağustos sonunda kışlık tarhlara metrekareye 5-6 kilogram yanmış gübre işleyin. Kış bitkileri soğukta besin alımında zorlandığından, toprağın baştan zengin olması yaz sebzelerinden bile daha kritiktir. Killi ve su tutan tarhlarda torf takviyesi köklerin havalanmasını sağlar.
Kışlık tarhlarınızı kurmadan önce toprak ve gübre ihtiyacınızı planlayalım: elenmiş toprak, yanmış hayvan gübresi ve torf siparişleriniz için 0532 327 44 42 numaralı hattımız hafta içi ve hafta sonu açık. Miktar hesabında da yardımcı oluyoruz.